De Vereniging & Geschiedenis

Alles over de vereniging en de rijke geschiedenis van Ammerstol, Bergambacht, Berkenwoude en Zuidbroek

Van zelfstandige dorpen naar gemeente Krimpenerwaard

Om te begrijpen waarom de Historische Vereniging Bergambacht bestaat en wat haar werkgebied is, helpt het de bestuurlijke geschiedenis van dit deel van de Krimpenerwaard te kennen.

Tot 1 januari 1985 waren Ammerstol, Bergambacht en Berkenwoude drie volledig zelfstandige gemeenten. Het buurtschap Zuidbroek behoorde al langer bij de gemeente Bergambacht, nadat het in 1857 zijn kortstondige zelfstandigheid verloor. Op 1 januari 1985 fuseerden de drie gemeenten tot één nieuwe gemeente met de naam Bergambacht.

Precies dertig jaar later, op 1 januari 2015, ging de gemeente Bergambacht samen met de gemeenten Nederlek, Ouderkerk aan den IJssel, Schoonhoven en Vlist op in de nieuwe gemeente Krimpenerwaard. Bergambacht bestaat sindsdien niet meer als zelfstandige gemeente, maar wel als dorp, zij het voortaan als historisch begrip.

De Historische Vereniging Bergambacht, opgericht op 22 juni 2006, richt zich op het grondgebied van die voormalige gemeente: de vier kernen Ammerstol, Bergambacht, Berkenwoude en Zuidbroek. Zij vormen het werkgebied van de vereniging, ongeacht de gemeentelijke grenzen van vandaag.

Doel en activiteiten

De Historische Vereniging Bergambacht heeft ten doel:

  • het bevorderen van de belangstelling voor en kennis van de geschiedenis van Ammerstol, Bergambacht, Berkenwoude en Zuidbroek;
  • het vastleggen van die kennis in periodieken en andere publicaties;
  • het stimuleren en uitvoeren van historisch onderzoek;
  • het stimuleren van behoud en bescherming van historische bebouwing, monumenten en objecten in het gebied;
  • het beheren en ontsluiten van een archief van historisch materiaal, foto's, documenten, kaarten en periodieken.

Het fotoarchief is sinds eind 2021 vrij raadpleegbaar voor iedere belangstellende. De vereniging is aangesloten bij SCHOK (Stichting Cultureel-Historisch Onderzoek Krimpenerwaard) en neemt deel aan de Klankbordgroep Erfgoed Krimpenerwaard.

Statuten

De officiële statuten van de Historische Vereniging Bergambacht zijn vastgelegd bij de notaris en vrij beschikbaar voor leden en geïnteresseerden.

Bestuur

Peter Sluisman

Peter Sluisman

Voorzitter. Afgevaardigde SCHOK en Klankbordgroep Erfgoed Krimpenerwaard

Roel Botter

Roel Botter

Secretaris. Redactie verenigingsblad, archiefbeheer en digitaliseringsteam

Aad van der Meijden

Aad van der Meijden

Lid

Piet Speksnijder

Piet Speksnijder

Penningmeester. Lid digitaliseringsteam

Gerrit-Anne van Es

Gerrit-Anne van Es

Lid digitaliseringsteam

Ammerstol: van tolrecht tot Moskou aan de Lek

De geschiedenis van Ammerstol gaat terug tot 1221, toen het dorp werd aangeduid als Theloneum de Ambers, een verwijzing naar de tol die er geheven werd op scheepvaartverkeer via de Lek. In 1322 kende graaf Willem III van Holland het dorp zelfs stadsrechten toe, maar Ammerstol bleef een dorp: het gebruik van die rechten vond men een te kostbare zaak. In 1401 verhuisde de tol naar het nabijgelegen Schoonhoven.

De echte identiteit van Ammerstol werd bepaald door de zalmvisserij. In tegenstelling tot de andere dorpen in de Krimpenerwaard draaide de plaatselijke economie eeuwenlang vrijwel volledig om de zalm uit de Lek. Rond 1880 stond aan de rivier de Zalmmart, een druk veilinggebouw voor de nationale en internationale zalmhandel. In 1901 had het dorp een opvallend groot postkantoor met zes klerken, puur vanwege de omvangrijke correspondentie rondom de zalmexport. De zwaarste zalm ooit in Ammerstol gevangen woog 57 pond.

In 1921 werd de laatste zalm uit de Lek gevist. Vervuiling en overbevissing hadden de populatie uitgeput. De vissers trokken als grondwerker de wereld in. 's Avonds kwamen ze bijeen in de keet, debatteerden en vergaderden. Dat vormde de bodem voor de uitgesproken linkse politieke signatuur van Ammerstol, de bijnamen 'het rode dorp' en 'Moskou aan de Lek' spreken voor zich.

Tot 31 december 1984 was Ammerstol een zelfstandige gemeente. Op 1 januari 1985 ging het samen met Bergambacht en Berkenwoude op in de nieuwe gemeente Bergambacht.

Ammerstol: van tolrecht tot Moskou aan de Lek

Bergambacht: terpdorp, kasteel en timmerindustrie

Bergambacht is het enige terpdorp van de Krimpenerwaard. Op een aantal zanddonken die boven het omringende veenmoeras uitstaken, verrezen rond de 13e eeuw een kapel en een kasteel. De kapel groeide uit tot de Nederlands Hervormde Kerk die er nog steeds staat. Op de resten van het kasteel werd in 1610 het Slot 's Heer-Arentsberge gebouwd. In 1909 werd het slot gesloopt, de zanddonk deels afgegraven, en een boerderij op die plek gezet. Die boerderij werd in 2007 afgebroken; het appartementencomplex dat er nu staat verwijst in naam en architectuur naar het kasteel dat er ooit stond.

In de 17e eeuw brachten de toenemende scheepvaart en de bijbehorende vraag naar touw welvaart naar Bergambacht. De bewoners verbouwden hennep en verwerkten die tot touw. De molens van het dorp speelden tegelijk een cruciale rol in de waterhuishouding van de Krimpenerwaard.

In de tweede helft van de 20e eeuw zorgde de aanleg van de N210 (Schoonhoven–Rotterdam) en de N207 (Bergambacht–Gouda) voor een ingrijpende verandering. Het zwaartepunt verschoof van agrarisch naar industrieel, met de timmerindustrie als grootste werkgever. Bergambacht groeide uit tot een echte nijverheidsgemeente.

Als gemeente bestond Bergambacht van 1985 tot 2015. Sindsdien is het een dorp in de gemeente Krimpenerwaard, met circa 5.000 inwoners.

Bergambacht: terpdorp, kasteel en timmerindustrie

Berkenwoude: agrarisch dorp met een middeleeuwse kerk

Berkenwoude, in oude bronnen ook wel Bercou of Bercoude, is al bekend in de 14e eeuw. Mogelijk waren er al in de vroege middeleeuwen menselijke activiteiten in dit gebied. De kerk stamt in haar vroegste vorm van omstreeks 1300. Rond 1400 gaf Frederik van Blankenheim, bisschop van Utrecht, opdracht tot het slopen van de bestaande kerk en het bouwen van een nieuwe, een zeldzame historische vermelding die de ouderdom van het dorp onderstreept.

Tot in de tweede helft van de 20e eeuw was Berkenwoude uitgesproken agrarisch. Men hield zich bezig met veeteelt op de schrale veengrond, vogelvangst en rietvlechten. Van de historische eendenkooien die het dorp rijk was, resten er nog twee. Een groot aantal kleine winkels en ambachten maakte Berkenwoude ooit tot een levendig dorp; na de industrialisatie en de toenemende mobiliteit verdwenen die vrijwel allemaal.

Tot 31 december 1984 was Berkenwoude een zelfstandige gemeente. Op 1 januari 1985 ging het samen met Ammerstol en Bergambacht op in de nieuwe gemeente Bergambacht. Sindsdien is het een dorp in de Krimpenerwaard, rustig, groen, en historisch rijk.

Berkenwoude: agrarisch dorp met een middeleeuwse kerk

Zuidbroek: de bewogen geschiedenis van een buurtschap

Zuidbroek is de kleinste van de vier kernen, maar heeft een opmerkelijk bestuurlijk verleden. Van 1812 tot 1817 maakte het buurtschap deel uit van de gemeente Berkenwoude. Van 1817 tot 1857 was Zuidbroek een zelfstandige gemeente. Op 19 augustus 1857 werd die zelfstandigheid opgeheven en werd Zuidbroek definitief toegevoegd aan de gemeente Bergambacht, waar het sindsdien deel van uitmaakt.

Het buurtschap ligt in het veenweidegebied van de Krimpenerwaard en heeft altijd een agrarisch karakter gehad. Het bijzondere van Zuidbroek is juist zijn bescheidenheid: niet de grote gebaren, maar de stille aanwezigheid door de eeuwen heen. In het archief van de vereniging vindt u ook materiaal over dit buurtschap.

Word lid van de Historische Vereniging Bergambacht. Leden ontvangen het periodiek met historische artikelen en zijn welkom bij alle verenigingsactiviteiten.

Neem contact op voor lidmaatschap

Inloggen

Log in om de website te bewerken